Rekor sıcaklıklardan yıkıcı sellere kadar dünyanın dört bir yanını etkisi altına alan aşırı hava olayları ile dolu bir sezon daha geride kaldı. Ancak en endişe verici gelişmelerden biri bilim insanlarının “benzeri görülmemiş küresel bir okyanus sıcak hava dalgası” olarak adlandırdığı durum oldu.
Haziran ayında, küresel ortalama okyanus yüzeyi sıcaklıkları şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaştı. İrlanda’dan Antarktika’ya kadar birçok bölgede yerel rekorlar kırıldı. Florida’da su sıcaklıkları 38°C’ye çıktı. Kuzey Atlantik, temmuz ayında tarihinin en yüksek sıcaklığını kaydetti. Akdeniz ise 28,7°C ile tüm zamanların en yüksek sıcaklığına ulaştı.
Peki deniz suyu sıcaklıkları neden bu kadar olağanüstü seviyelere ulaşıyor? Uzmanlara göre bunun arkasında yatan pek çok neden vardır. İklim krizinden Sahra Çölü üzerindeki rüzgârların azalmasına kadar birçok etken bir araya geliyor. Ayrıca uzmanlar, rekor sıcaklıkların hem okyanus yaşamı hem de insanlık için derin etkileri olduğunu belirtiyorlar.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) Tatlı Su ve Deniz Ekosistemleri Birimi Başkanı Leticia Carvalho, “Okyanus sıcak hava dalgalarının etkileri çeşitlidir ve son derece yıkıcıdır” dedi. “Şiddetli sıcaklık artışları deniz canlılarında kitlesel ölümlere yol açabilir, okyanusların asitlenmesini artırabilir ve hava modellerimizi etkileyen akıntıları bozabilir. Bu da potansiyel olarak yüz milyonlarca dolarlık ekonomik kayba ve küresel gıda güvenilirliğinde ciddi bir riske neden olabilir.”
Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin 2021’deki araştırmasına göre, deniz sıcak hava dalgalarının sıklığı 1982 ile 2016 yılları arasında iki katına çıkarak 1980’lerden bu yana daha uzun ve daha yoğun hale geldi.
Carvalho, son yaşanan sıcak hava dalgasının iklim değişikliğinden kaynaklandığını belirtti. İnsanlar fosil yakıtları kullandıkça, gezegeni ısıtan devasa miktarda sera gazı atmosfere salınıyor. Bu ısının büyük bir kısmı okyanus tarafından emiliyor.
Bu durum yalnızca deniz suyu sıcaklıklarını artırmakla kalmıyor, aynı zamanda okyanusun karbondioksit emme kapasitesini de azaltarak daha fazla sera gazının atmosfere yayılmasına neden oluyor.
Pasifik Okyanusu’ndaki deniz suyu sıcaklıklarını artıran El Niño iklim modeli, iklim krizini daha da kötüleştiriyor.
Okyanus sıcak hava dalgasının başka nedenleri de var. Ortalama seviyenin altında seyreden rüzgarlar, atmosferdeki Sahra tozunun miktarını azalttı. Bahsedilen toz, normal koşullarda güneş enerjisinin bir kısmını engelleyerek deniz sıcaklıklarını düşürmektedir.
Deniz suyu sıcaklıklarındaki artış, deniz yaşamı üzerinde yıkıcı etkilere yol açabiliyor. Okyanus sıcak hava dalgaları nedeniyle deniz hayvanları ve bitkilerinde çok sayıda toplu ölüm vakası yaşanmıştır.
Bunu en çarpıcı örneklerinden biri Bering Denizi’ndeki Alaska Kar Yengeçleridir. Bölgedeki popülasyon dört yıl içinde yaklaşık 11 milyardan 2 milyarın altına düştü. Sonuç olarak, Amerika Birleşik Devletleri’nin Alaska eyaleti, Ekim 2022’de ilk kez kar yengeci av sezonunu kapattı.
Sıcak hava dalgaları ayrıca zararlı alg patlamalarına, mercan ağarmasına, deniz türlerinin daha soğuk su arayışı nedeniyle göç etmesine ve besin zincirlerinin bozulmasına neden olabiliyor. UNEP, dünya mercan resiflerinin %25 ila %50’sinin yok olacağını ve sera gazı emisyonları önemli ölçüde azaltılmazsa, 2100 yılına kadar tüm mercan resiflerinin kaybedilebileceğini öngörüyor.
Deniz suyu sıcaklığındaki artış karada da zararlı olabilir. Fırtınalar ve kasırgalar gibi aşırı hava olaylarına neden olabilir.
Ortalama okyanus sıcaklıkları son yüzyılda 1,5 °C arttı. Su sıcaklıkları yükseldikçe, deniz ekosistemlerinin yerel sıcaklık artışlarını emme yeteneği azalıyor, bu da daha fazla sıcak hava dalgasının olasılığını artırıyor.
Carvalho, “Okyanus hayati bir karbon yutağıdır,” diyor. “Karbondioksit emisyonlarının yol açtığı fazla ısının yüzde 90'ını emer ve ihtiyacımız olan oksijenin yüzde 50'sini üretir. Okyanuslar gezegenin akciğerleridir ve iklimimizi dengeler. Ancak ciddi bir tehlike altındadır. Koruma ve restorasyon çalışmalarına acilen öncelik vermemiz gerekiyor.”
En kötü senaryo henüz yaşanmamış olabilir. Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi, eylül ayına kadar dünya okyanuslarının yarısında deniz sıcak hava dalgaları görülebileceği uyarısında bulundu. Küresel emisyonlarda azalma belirtisi olmadığı için genellikle felaket niteliğindeki bu olaylar önümüzdeki yıllarda çok daha yaygın hale gelebilir.
Deniz sıcak hava dalgalarına karşı giderek daha savunmasız hale gelen bölgelerden biri de Dünya'nın iklim sisteminin düzenlenmesinde hayati bir rol oynayan Antarktika'dır.
1992 yılından bu yana Antarktika yılda yaklaşık 100 milyar ton buz kaybediyor. Bu yıl kış deniz buz alanı, 1981-2010 ortalamasının yaklaşık 2,6 milyon kilometrekare altında kalarak kayıtlara geçen en düşük seviyeye geriledi.
Deniz buzunun azalması yalnızca deniz seviyesinin yükselmesi değil, aynı zamanda güneş enerjisini yansıtacak buz miktarının azalması anlamına da gelir. Bu durum deniz suyu sıcaklıklarının yükselmesine ve daha sık deniz sıcak hava dalgalarına yol açarak küresel sonuçlar doğurabilecek kısır bir döngü oluşturuyor.
Carvalho, “Bu yaz mevsimi gerçekten de iklim değişikliğinin etkilerinin dünyanın her yerindeki tüm ekosistemlerde görüldüğüne dair bir uyarı niteliğinde olmalı,” diyor. “Emisyonlarda azalmaya ihtiyaç var, ancak aynı zamanda doğa tabanlı çözümlere daha fazla yatırım yapılması ve denizdeki sıcak hava dalgalarının izlenmesine yönelik daha fazla araştırma yapılması gerekiyor.”
İklim Krizine Altı Sektörlü Çözüm
UNEP, küresel sıcaklık artışını sanayileşme öncesi seviyelere kıyasla 2°C'nin oldukça altında tutmayı ve 1,5°C'ye ulaşmayı hedefleyen Paris Anlaşması'nın amacını desteklemede ön saflarda yer almaktadır. Bunu yapmak için UNEP, Paris Anlaşması taahhütlerine uygun olarak ve iklim istikrarını hedefleyerek sektörler genelinde emisyonları azaltmaya yönelik bir yol haritası olan Altı Sektörlü Çözüm'ü geliştirmiştir. Belirlenen altı sektör şunlardır: enerji; sanayi; tarım ve gıda; ormanlar ve arazi kullanımı; ulaşım; binalar ve şehirler.
Kaynak: United Nations Environment Programme (UNEP)
https://www.unep.org/news-and-stories/story/ocean-hotter-ever-heres-why
Çevirmen: Sanem Atabey
Create Your Own Website With Webador