UNEP: Yağmur ormanları neden bu kadar kritik bir öneme sahip?

UNEP: Yağmur ormanı ekosistemlerine yönelik tehdit ne kadar ciddi?

GL: Bu sistemlerin bazılarının çökme noktasına geldiğine dair endişe verici işaretler var. Örneğin son altı ayda okuduğum en endişe verici makalelerden biri Amazon’un direncini kaybettiğine dair net işaretler sunuyordu. 

Amazon, devasa bir geri dönüşüm makinesi ve su pompasıdır. Amazon’un güneydoğu bölgesinden kuzeybatıya doğru ilerlerken su beş defaya kadar geri dönüştürülebilir. Yağmur ağaçlara ve bitki örtüsüne düştüğünde bir kısmı emilir bir kısmı ise buharlaşma yoluyla tekrar havaya karışır. 

Bu su pompasını durdurursanız tropikal bir ormanı besleyecek kadar su kalmadığı için tüm ekosistem bozkıra dönüşebilir. Böyle bir ekosistemin ortadan kalkmasının ardından olumsuzluklar ardı ardına gelecektir. Bu olumsuzluklar muhtemelen toplumun kaldırabileceğinden çok daha ağır olacaktır.

UNEP: İnsanların hangi faaliyetleri bizi ekosistemin çöktüğü noktaya sürüklüyor?

GL: Güneydoğu Asya ve Latin Amerika'da önemli bir tehdit gıda üretim sistemleridir. Soya, sığır ve diğer ürünlerin yaygınlaşması ormansızlaşma ve doğal ormanların kaybolması ile gerçekleşiyor. İşte asıl sorun bu. 

Bu gıda üretim sistemlerinin genişleyemeyeceği anlamına gelmiyor. Küresel nüfus sabit bir sayıya ulaşmadan önce bu sistemlerin bir süre daha genişlemesi gerekiyor. Ancak gıda üretim sistemlerinin farklı tarım arazilerine de yayılması gerekecek. Bu mümkün ve ekonomik olarak sürdürülmesi de imkansız değil. 

Altyapı bir başka etken, el değmemiş ormanların içine yolların yapılmasıyla birlikte ormansızlaşma da artıyor. 

Orman yangınları giderek önemli bir tehdit haline geliyor ve pozitif geri bildirim döngüsünün bir örneğini oluşturuyor. Bu döngüde artan iklim değişikliği ve küresel sıcaklıklar farklı mekanizmalar ile orman yangınlarının sıklığının ve şiddetinin artmasına sebep oluyor. Bunlar havaya daha fazla karbon salıyor, bu da sıcaklık artışlarını tetikleyerek iklim değişikliğini daha da kötüleştiriyor ve benzeri süreçleri daha da şiddetlendiriyor.

UNEP: Ormanların büyük ölçekte restore edilmesinin gerekliliğinden bahsettiniz. Yağmur ormanlarını korumak için başka neler yapılması gerekiyor?

GL: Kurumsal açıdan bakıldığında emtia üretimiyle uğraşan şirketlerin tedarik zincirlerini temizlemeleri gerekiyor. Umarım kamuoyu baskısı şirketleri bu konuda adım atmaya zorlar. Avrupa Birliği gibi büyük emtia alıcılarının, satın aldıkları emtiaların ormansızlaşmayla bağlantılı olmaması şartını getirmeyi ciddi şekilde değerlendirdiklerine dair güçlü işaretler bulunuyor. 

Hükümetler ayrıca ormansızlaşmayı kontrol altına almak için koruma çalışmalarını güçlendirmek ve restorasyon çalışmalarını hızlandırmak için de harekete geçmelidir. Örneğin, Brezilya geçmişte ormansızlaşmayı tarım sektörüne zarar vermeden durdurmanın son derece mümkün olduğunu kanıtlamıştır. 2004 yılından 2012’ye kadar ormansızlaşma yaklaşık yüzde 80 oranında azalırken, ülke önemli bir mal ihracatçısı olmaya devam etti.

Üçüncü öncelik ise karbona uygun bir fiyat biçmektir. Avrupa Birliği karbon piyasasında, karbon salınımına izin vermenin bedeli ton başına 60 ile 70 euro arasında değişiyor. Ancak gönüllü karbon piyasalarında orman karbonu kredilerinin yaklaşık fiyatı yalnızca 12 ABD doları. Bu çok mantıksız çünkü karbon atmosfere karıştığında bunun çimento şirketinden mi yoksa ormanların yok edilmesinden mi kaynaklandığı önemli değil. Karbon karbondur. Ormandan gelen karbonun fiyatı Avrupa’da gördüğünüz fiyata yaklaşırsa, ormansızlaşmaya yol açan birçok faaliyetin ekonomik sebebi ortadan kalkar. Bu durumda emisyon azaltımı veya karbon salınımının giderilmesini sağlamak ekonomik açıdan daha karlı olur. 

UNEP: UNEP ormansızlaşmayla mücadele etmek için neler yapıyor?

Ayrıca sürdürülebilir arazi kullanımı içi fon ağı oluşturulması konusunda bankalarla da işbirliği yapıyoruz. Bu dönüşümlerin bazıları yatırım gerektiriyor ve bu yatırımlar da bağış gerektiriyor. Yani bağışların uygun maliyetli olması önemli. 

Aynı zamanda koruma altındaki alanların ve yerli halkların topraklarının güçlendirilmesine büyük önem veriyoruz. Yıl sonunda imzalanması beklenen Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi, bu hedeflere ulaşmak için önemli bir araçtır. UNEP bu müzakereleri destekleme konusunda çok aktiftir.

UNEP: Bireyler ormanları koruma çalışmalarına nasıl katkıda bulunabilir?

GL: Ülkenizde veya mahallenizde seçimler yaklaşıyorsa farklı siyasi güçlerin çevre koruma konusunda neler önerdiklerine bakın. Tüketim yaparken ürünlerin nereden geldiğini öğrenin, ürünlerin ormansızlaşmayla ilişkili olup olmadığı konusunda internette birçok bilgi bulabilirsiniz. Çocuklarınız varsa onlarla çevreyi korumanın önemi hakkında konuşun. Şehrinizde, köyünüzde ve yaşadığınız yerde yerel bir doğa koruma derneği varsa onlara katılın. Zamanınızın bir kısmını bu işlere ayırın ve sorunları yakından tanıyın. 

Kaynak: United Nations Environment Programme (UNEP) 

https://www.unep.org/news-and-stories/story/heres-what-happens-if-world-loses-its-rainforests

Çevirmen: Ayşegül Köklü