Dünya üzerindeki yaşam, mikroskobik organizmalardan engin ekosistemlere varan bir çeşitliliğe dayanır. Ancak bu çeşitlilik eşi benzeri görülmemiş bir hızda, bizler de dahil olmak üzere tüm türlerin geleceğini tehdit edecek şekilde yok olmaktadır. Buna karşılık, 2022 yılında tüm dünya hükümetleri bu gidişatı değiştirmek için “Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi (GBF)” ortak planı üzerinde anlaştı.
Bu çerçeve, biyoçeşitlilik kaybını durdurup tersine çevirmek için küresel bir yol haritası sunarak, bu on yıl için finansmanı harekete geçirmekten kirliliği azaltmaya kadar uzanan net hedefler içermektedir. Böylece yüzyılın ortalarına gelindiğinde, türlerin kendini toparlaması ve genetik çeşitliliğin korunması güvence altına alınacaktır..Fakat kararlılık tek başına yeterli değildir. Bu vizyonu gerçeğe dönüştürmek, tüm ülkelerde yapılacak faaliyetlere bağlıdır. İşte ulusal liderlik ve ülkelerin bireyselleştirilmiş biyolojik çeşitlilik planları tam da bu noktada kritik bir rol oynamaktadır.
UBSEP Nedir?
Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejileri ve Eylem Planları (UBSEP), her ülkenin doğayı korumaya yönelik planlarıdır. Bu planlar ülkelerin bitkileri, hayvanları ve ekosistemleri muhafaza etmeye, doğal kaynakların sürdürülebilir ve uygun bir biçimde kullanılmasına yönelik ulusal yol haritalarıdır.
Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi (GBF) kapsamında ülkeler, 2030 yılına kadar biyoçeşitlilik kaybını durdurup durumu tersine çevirmeyi, 2050 yılına kadar ise doğayla ahenk içinde yaşamayı taahhüt etmişlerdir. Ülkelerin, bu taahhütleri yerine getirmek için GBF’nin hedef ve amaçlarını yansıtan Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejileri ve Eylem Planları (UBSEP) yayınlamaları gerekmektedir.
UBSEP’ler Neden Önemlidir?
Yemek, su, sağlık ve geçim kaynakları açısından tüm canlılar doğaya bağlı olsa da, biyoçeşitlilik eşi benzeri görülmemiş bir hızla azalmaktadır. Dünyadaki kara alanlarının yaklaşık %40’ı bozulmuş durumda; ormanlar her yıl giderek kaybolmakta ve 1 milyon canlı türü yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmaktadır.
UBSEP’ler çevre kanunlarını güçlendirerek, kamu politikalarına yol göstererek, doğa için ulusal ve küresel ödeneği harekete geçirerek ülkelerin bu krize karşılık vermesine yardımcı olmaktadır. Güçlü UBSEP’ler olmadığı müddetçe, küresel biyoçeşitlilik taahhütlerinin gerçekleştirilmesi zorlaşacaktır.
UBSEP’ler Küresel Biyoçeşitlilik Hedefleriyle Nasıl Bağlantılıdır?
2022 yılında 196 ülke doğayı korumaya yönelik dünyanın en iddialı planı olan GBF’yi kabul etti. Bu plan, 2050 için dört uzun vadeli hedef ile 2030 için 23 hedef içermektedir. Bunlara kara ve denizlerin %30’unun korunması ve bozulmuş ekosistem alanlarının onarılması da dahildir.
UBSEP’ler bu küresel hedeflerin ulusal planlara, bütçelere ve eylemlere dönüştürülmesindeki temel araçtır. Bu planlar, uluslararası düzeyde verilen sözlerin sahada gerçek bir değişime dönüşmesini garantilemektedir.
UBSEP’lerden Kimler Faydalanır?
Özellikle de en savunmasızlar başta olmak üzere herkes faydalanır. Biyoçeşitlilik kaybı, çoğunlukla kırsal kesimleri, kadınları, yerli halkı ve dışlanmış grupları daha ağır etkiler. Bozulmuş araziler ve toprak verimliliğinin düşmesi, gıda üretimini azaltarak yoksulluğu artırmaktadır.
Ekosistemlerin onarılması ve sürdürülebilir toprak kullanımının teşvik edilmesi ile UBSEP’ler geçim kaynaklarını iyileştirebilmekte, gıda güvenliğini artırabilmekte, eşitsizliği azaltabilmektedir.
UBSEP’ler Sürdürülebilir Kalkınmayı Nasıl Destekler?
Doğa, sürdürülebilir kalkınmanın temelidir. Besin ürünlerinin %75’inden fazlası tozlaştırıcı canlılara bağlıdır. Sağlıklı ekosistemler dünyadaki tatlı su oranının büyük bir kısmını karşılamaktadır. Küresel ekonomik faaliyetlerin neredeyse yarısı ise doğaya bağlıdır.
UBSEP’ler, BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nın ana öncelikleri olan sağlık, gıda güvenliği, temiz su, yoksulluğun azaltılması, ekonomik büyüme gibi süreçlerdeki ilerlemeleri destekleyerek bu doğal sistemleri korumaya yardımcı olmaktadır.
Bu planlar ayrıca iklim eylemine de katkıda bulunur. Ormanların her yıl 2,6 milyar ton karbondioksit emmesi, sulak alanlar ile toprakların karbonu depolayarak sel ve kuraklıkların etkilerini azaltması gibi etkilerle sağlıklı ekosistemler iklimin düzenlenmesine de katkı sağlamaktadır.
UBSEP'lerin Güncellenme ve Uygulanma Süreçlerine Kimler Dahil Edilir?
UBSEP’ler “yekpare devlet” ve “bütüncül toplum” yaklaşımlarını gerektirir. Bu durum sürece tüm hükümet bakanlıklarının, yerli halkların ve yerel toplumların, sivil toplum kuruluşlarının ve özel sektörün dahil olduğunu ifade eder. Biyoçeşitlilik, sağlık, enerji, finans, madencilik ve altyapı gibi sektörler arasındaki ulusal planlamalara dahil edilmelidir.
Bugüne Kadar Kaydedilen İlerleme
2030 yılının yaklaşması nedeniyle ülkelerin UBSEP’lerini Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi’yle (GBF) uyumlu olacak şekilde güncellemeleri beklenmektedir. Fakat 30 Aralık 2025 itibarıyla yalnızca 66 ülke yeniden düzenlenmiş planlarını ibraz etmiştir.
Eylemleri hızlandırmak oldukça önemlidir. Ülkeler uygulamaların güçlendirilmesine yönelik çalışmalıdır. Habitatların onarılması, çevre kanunlarının icra edilmesi, istilacı türlerin azaltılması, finansmanın devreye sokulması ve toplulukların sürece etkin katılımının sağlanması bu kapsamda yer almaktadır.
UNEP'in Rolü
UNEP, teknik yardım, kapasite geliştirme, fon ve bilgi paylaşımına yönelik platformlara erişim gibi alanlarda katkı sağlayarak ülkelere UBSEP’lerini güncellemeleri ve uygulamaları konusunda destek de bulunmaktadır.
Dünyanın çevre alanındaki en geniş çok taraflı fonu olan Küresel Çevre Fonu (Global Environment Facility), ülkelerin UBSEP’lerini güncellemeleri ve uygulamalarını sağlamaları amacıyla UNEP’in de destek verdiği iki büyük projeyi finanse etmektedir .Buna ek olarak UNEP, Kunming Biyoçeşitlilik Fonu ve Çerçeve Planı’nın uygulanmasına yönelik Çin Güven Fonu Projesi’nden gelen ek projelerin yanı sıra UBSEP Hızlandırıcı Ortaklığı’nı da desteklemektedir.
Bu girişimler, ülkelerin küresel biyoçeşitlilik taahhütlerini somut eylemlere dönüştürmelerine yardımcı olmaktadır.
Kaynak: United Nations Environment Programme (UNEP)
Çevirmen: Asude Ebrar Mermer
Create Your Own Website With Webador